Preek van de week

Ned-vlag

Hier staat mijn laatstgehouden (meestal: nederlandstalige) preek die wordt ververst op de zondag (ca. 13.00 uur) waarop de volgende preek wordt gehouden.
Zie hiernaast onder Pagina’s voor de gebruikte orde van dienst
Onder Pagina’s vind je ook mijn laatste Stellingwerver of Friese preek.
Wil je een reactie geven? Stuur een mailtje !

===========================================

30 juni 2019

1 Koningen 19: 19 – 21

Lucas 9: 51 – 62

‘Navolging’ daar gaan beide gelezen gedeelten uit de Bijbel over. In het Lucasevangelie zegt iemand tegen Jezus: “Ik zal u volgen waarheen u ook gaat.” En in 1 Koningen lazen we hoe Elisa achter Elia aanrent; hem volgt dus.

Elia gooit zijn mantel over Elisa heen. Dat lijkt zo’n eenvoudig zinnetje. Maar er zit een diepe betekenis achter het benoemen van die mantel. Het is Elia’s persoonlijke bezit geweest. Hij sliep er in. En hij werd er door herkend. ‘Een haren mantel met een leren gordel’. De mantel maakt deel uit van de identiteit van de drager: de profeet! Het is ook de mantel waarmee Elia zijn gezicht bedekte toen hij voor Gods aangezicht moest verschijnen op de Horeb. Zijn mantel staat door dit alles symbool voor ‘een profetische geest’.
Het is dáárdoor dat Elisa – toen Elia de mantel over hem heen wierp – direct zijn twaalf span ossen in de steek liet en Elia achterna rende. De ossen werden gebruikt om te ploegen. ‘Twaalf span’. Dat staat natuurlijk symbool voor de twaalf stammen van Israël. Die moeten de grond bewerken en klaarmaken om er zaad in te strooien, vruchtbare grond maken, zodat er voedsel komt voor velen. Dat staat voor werken aan gerechtigheid en vrede. Door te ploegen werk je mee aan de toekomst.
Elisa laat die ploegende ossen dus in de steek. Maar hij zegt Elia nog wel dat hij afscheid wil nemen van zijn ouders. Sommigen bespeuren hierin enige twijfel bij Elisa; het zou misschien wel een poging tot uitstel zijn. Maar het lijkt er meer op dat het een bewuste stap was. Elisa ziet namelijk de realiteit onder ogen en daarmee de consequenties – de gevolgen – van zijn stap om profeet te worden. Die gevolgen zijn dat hij zijn oude leventje moet afleggen. Dát is de lading die schuil gaat achter het afscheid nemen van zijn ouders.  Het is afscheid nemen van je oude gewoonten en de bekende omgeving. Het is het opgeven van je vriendengroep en van je zekerheden. Dát kunnen erg moeilijke beslissingen zijn.
Ik merk het zelf nu wij zullen gaan verhuizen naar Noordoost Friesland. Ik heb enige tijd nodig gehad om aan dat idee te kunnen wennen. Omdat je weet dat je veel, heel veel, moet loslaten. En dat doet altijd pijn. Maar als je bewust een dergelijke keuze maakt, dan sta je ook zelf in voor de gevolgen van die keuzes.
Elisa wil dus zo ‘bewust’ afscheid nemen om zijn keuze te beklemtonen. De kinderen van de nevendienst die straks afscheid nemen, ook zíj sluiten een periode in hun leven af. Ook dát kan spannend zijn: hoe gaat het verder? Krijg ik elders ook weer een groepje om me heen?

De mogelijke twijfel bij Elisa hoorden we ook al in de woorden van Elia: “Heb ik je soms tot iets verplicht?” vroeg hij aan Elisa. Elia wordt zich ervan bewust dat hij druk legt op Elisa’s schouders. Het is ook niet niks om iemand uit zijn vertrouwde omgeving te halen en hem met zijn mooie werk te laten stoppen. Dergelijke radicale keuzes, moeten vrijwillige keuzes zijn. Je kunt ze iemand niet opdringen. “Heb ik je soms tot iets verplicht?” Dat was echt niet mijn bedoeling! Elisa slacht vervolgens zijn koppel ossen en bereidt het vlees op de jukken, die dus als brandhout dienst doen. Zo benadrukt hij zijn keuze: hij verbrandt letterlijk alles achter zich en daardoor is er geen weg meer terug.

Iets vergelijkbaars zien we in het evangelie van Lucas. Het begint al direct met de eerste regel uit het gelezen gedeelte. Ook een eenvoudig zinnetje waar een diepe lading achter schuilgaat: “Toen de tijd naderde dat Jezus van de aarde zou worden weggenomen, ging hij vastberaden op weg naar Jeruzalem.” Vastberaden op naar Jeruzalem. Dat is de mantra van Jezus. Jeruzalem, dat is namelijk een metafoor voor: de stad van vrede, de plek waar God en mens elkaar ontmoeten en samen kunnen wonen, het is de plek waar de vreemdeling welkom is, waar de kinderen spelen op de pleinen, waar de ouden van dagen in de poort zitten waar ze geraadpleegd worden.
Jeruzalem is de stad van God waar God zélf koning is en waar geen vreemde machten meer over ons zullen heersen. Jeruzalem staat zo symbool voor de woonplaats van je hart en ziel, daar waar je vrij bent om al je liefde te geven.

Maar…. dat is nogal wat. Is dat wel haalbaar? En hoe kom je daar dan? Want laten we eerlijk zijn: het lijkt er nog niet erg op, op dát Jeruzalem! De werkelijkheid is heel wat anders dan de droom van de bijbel. In werkelijkheid worden er in Jeruzalem bommen gegooid, ook in het figuurlijke Jeruzalem. Vaak immers worden goede bedoelingen in de kiem gesmoord. Vaak ook worden goede ideeën met gelach weggehoond. Vaak worden juist goede mensen slachtoffer van moord en doodslag. Dus…… dat Jeruzalem. Is dat wel haalbaar? En hoe kom je daar dan?

Jezus zegt daarover: je kunt het bereiken als je vastberaden bent. Ook hij ging ‘vastberaden naar Jeruzalem’. Hij volgde de weg van zijn bestemming; dat kan ook ónze bestemming zijn. Als je namelijk door de Geest geleid wordt, dan ben je vrij genoeg om die weg naar Jeruzalem te gaan en ook te blijven gaan. We zijn immers geroepen om vrij te zijn; en echte vrijheid kun je herkennen aan de liefde  – de liefde die in de ander zichzelf herkent.
Liefde is niet: vuur van de hemel afroepen als mensen niet willen luisteren. Dat wilden Jacobus en Johannes doen toen ze merkten dat Jezus in het Samaritaanse dorp niet welkom was. “Heer, wilt u dat wij vuur uit de hemel afroepen dat hen zal verteren?” Zo ging dat namelijk in het oude testament. Bij Elia bijvoorbeeld. En zo gaat dat tegenwoordig bij extremististen. Zij laten vliegtuigen torens invliegen, of ze blazen een metrostation op of ze plegen een massamoord in een moskee of kerk of school.
Jezus kiest voor een andere weg. Vastberaden naar Jeruzalem. Hij wijst zijn beide leerlingen de les en trekt op naar een volgend dorp. Op naar Jeruzalem.
En blijkbaar werkt zoiets aanstekelijk; het leidt tot navolging. Iemand zei namelijk tegen hem: “Ik zal u volgen waarheen u ook gaat.” Maar Jezus’ reactie zal de man rauw op het dak zijn gevallen. Jezus spreekt namelijk de eerste van drie cryptische zinnen uit: Jezus zegt: “De vossen hebben holen en de vogels hebben nesten, maar de Mensenzoon kan zijn hoofd nergens te ruste leggen.” Jezus zegt hier met andere woorden: “Ik ben helemaal vrij. Ik ben overal en nergens thuis; ik heb geen eigen territorium dat ik moet bewaken; er is dan ook niets dat – en niemand die – mij kan claimen. Of, ja, toch! Één ding: de liefde die ik van God ontvang en doorgeef.” Met andere woorden: “Let wel goed op, man, wat je zegt, want als je me wérkelijk wilt volgen dan zul je eerst veel van jouw zekerheden los moeten laten.”

Het zijn nogal radicale teksten die samengevat worden in: “Volg mij!” Maar dan komen direct de mitsen en maren, de smoezen en excuses. Er zijn namelijk altijd wel redenen te noemen om niét zo vastberaden naar Jeruzalem te gaan. Je vader nog moeten begraven, afscheid nemen van je dierbaren, een huis dat opgeknapt moet worden, werk dat je in beslag neemt, kinderen die opgevoed moeten worden; een grote kennissenkring. Een geliefde die veel tijd opslokt; en niet te vergeten: al die hobby’s!
Er zijn veel afleidingen en verleidingen die ons van de geplande weg naar Jeruzalem doen afdwalen. Steeds weer komen we in ons leven op kruispunten te staan, grote of kleinere kruispunten die vragen om een beslissing: Blijf ik vastberaden op Jeruzalem afstevenen of kies ik een omweg?
“Laat me eerst mijn vader begraven!” Het antwoord klinkt cru; het is de tweede cryptische zin van Jezus hier. “Laat de doden hun doden begraven!” Het ‘Laat me eerst mijn vader begraven’ kan hier gelezen worden als: “Ik ben momenteel nog teveel gehecht aan mijn familie, mijn vader rekent er misschien op dat ik hem op zal volgen, ik kan het hem niet aandoen hem nu in de steek te laten. Als hij gestorven is, dán voel ik me vrij om u te volgen; maar nu even niet.” Die vader is in dat geval dan al ‘figuurlijk dood’. Een opvolger in de zaak krijgen, een zoon die jouw voorbeeld volgt, een zoon wensen die een aardje heeft naar zijn vaartje, dat is de figuurlijke dood in de pot. Dat is eigenbelang, egoïsme. Die vader moet niét in de eerste plaats aan zijn eigenbelang denken, maar aan dat van zijn zoon; én aan dat van anderen. Als die zoon vastberaden naar Jeruzalem wil gaan, leg dan geen claim op hem; laat hem vrij! Mensen die niét vastberaden naar Jeruzalem optrekken, die zijn ‘dood’ en die moeten elkáár maar helpen en bijstaan. “Daarom: “Laat de doden hun doden begraven!

En de derde cryptische reactie komt als antwoord op de opmerking dat iemand eerst graag afscheid wil nemen van zijn huisgenoten. Met huisgenoten kun je herinneringen ophalen. Je hebt een gezamenlijke geschiedenis. “Weet je nog hoe het was? Vroeger!” “Sta me toe dat ik eerst afscheid neem van mijn huisgenoten.” Maar Jezus zei tegen  hem: “Wie de hand aan de ploeg slaat en achterom blijft kijken, is niet geschikt voor het koninkrijk van God.”
Ploegen is werken aan de toekomst, zo zagen we bij Elisa. Ploegen op het land is een secuur werk  waarvoor je geconcentreerd moet zijn anders krijg je scheve voren. Als je niét vastberaden bent en gaat twijfelen, dan kijk je achterom. Maar juist dán gaat het mis, want juist als je achterom kijkt dan gaan de teugels die je in handen hebt, of het stuur, een andere kant op.

Ik heb een tijdje over dit gedeelte moeten nadenken, gemeente. We horen immers altijd dat we kunnen leren van het verleden. Het was Willem Bilderdijk die ooit zei: “In het verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal.“ Dat is – als het om de werkelijkheid van deze wereld gaat – helemaal waar. Je kunt vandaag niet begrijpen zonder gisteren, en je kunt morgen alleen maar vormgeven vanuit vandaag. Dus moeten we toch steeds achteróm kijken om er lering uit te trekken? Maar later kwam ik tot de conclusie dat het zo niet werkt. Dat verleden, dat kennen we; we dragen het dagelijks mee in ons hart. En als we vastberaden naar Jeruzalem gaan, dan dragen we ons verleden als ervaring met ons mee op die reis. Niet om er heimwee naar te hebben, niet om achterom te kijken dus, en dus niet: laat me eerst afscheid nemen van mijn huisgenoten. Maar om die ervaringen hun raadgevende werk te laten doen en ons de juiste weg naar Jeruzalem te laten houden. In het verleden met alles wat er fout ging of zelfs goed, ligt niét onze ziel. We moeten het oog gericht houden op de toekomst van God; we moeten – met de geschiedenis als ervaring – opgaan naar Jeruzalem,  de stad waar me met anderen in vrede kunnen en willen samenleven.

Wat hebben deze verhalen ons te zeggen voor vandaag? Soms moeten wij rigoureuze beslissingen nemen in ons bestaan. Zelf herken ik enkele van die momenten heel duidelijk in mijn leven. Keuzes waardoor je soms alleen komt te staan. Beslissingen waardoor je door velen niet meer wordt begrepen en waardoor je buiten de groep wordt gestoten. Dat kunnen pijnlijke ervaringen zijn. Maar ook ervaringen waardoor je gelouterd, of zelfs gezegend, wordt. Het zijn vaak beslissingen waar je achteraf van zegt: Hoe heb ik die kunnen nemen, maar wat bén ik blij dat ik het deed!

Was ik dan altijd zo vastberaden in die keuzes? Ja, op het keuzemoment zélf wel, maar er gingen worstelingen aan vooraf!  ‘Vastberaden naar Jeruzalem gaan’ wil niét zeggen dat je geen kleine of grotere kruispunten meer zult tegenkomen. Kruispunten waar meestal geen duidelijke bewegwijzering aanwezig is en waar je dus op je eigen kompas de juiste richting moet bepalen. Maar als je daarbij het juiste kompas gebruikt, dan leidt die weg naar Jeruzalem.

Jezus had zo’n duidelijk kompas. Hij koos elke dag tussen leven en geleefd wórden; hij koos tussen ‘leven’ én ‘sterven zonder ooit echt geleefd te hebben’. Uiteindelijk ging het bij Jezus en uiteindelijk gaat het bij ons om de keuze mét of zónder God. Nemen wij op de kruispunten in ons leven stappen in de goede richting? Stappen naar God en naar onze naaste? Want navolging is: vastberaden op weg gaan naar Jeruzalem.

(C) Jan Koops

Wil je een reactie geven? Stuur een mailtje ! (klik op mailtje)

===========================================
De eerstvolgende Nederlandstalige preek wordt geplaatst op de eerstvolgende dag waarop ik een dienst heb om circa 15.00 uur.
===========================================