Preek in et Stellingwarfs

Stell-vlag
Hier staot altied mien leste preek in et Stellingwarfs.

====================================



Else. 28 juli 2019

Rechters 12: 1 – 6 

Markus 3 : 20-35

Bûter, brea en griene tsiis, wa’t dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries. Dit bin woorden van Pier Gerlofs Donia, beter bekend as Grutte Pier. Hi’j was een Friese vri’jhiedsstrieder en volksheld uut Kimswerd. Neffens de overleveringen had die Grutte Pier disse uutspraoke bedocht om zeker te weten of meensken die op de Zuderzee an et veren weren, et tegenworige Iesselmeer, wel echte Friezen wezen zollen. Bûter, brea en griene tsiss. Et verhael gaot, dat Grutte Pier mit et zwaord de meensken de kop d’r of sleug as ze dit niet goed zeggen konnen. Wie die riegel woorden niet goed zeggen kon, die lat dudelik blieken dat hi’j of zi’j niet een echte Fries of Friezin is.
En zo gelt ok:  an iene zien daoden of uutspraoken kuj’ vaeke wel vernemen wat veur levensholing, wat veur overtuging iene d’r op nao hoolt. Dat is zoe’n betien de les die we leren kunnen uut et lezen stokkien uut Markus. Daorover aansend meer. Eerst et verhael over  Jefta en de Efraïmieten uut et boek Rechters.

Jefta was zien volk veurgaon in de stried van de Gileadieten tegen de Ammonieten – en die stried had hi’j wunnen. Mar de Efraïmieten maekten Jefta et verwiet dat alliénd hi’j vochten hadde tegen de Ammonieten. Zi’j zels hadden ok mitdoen wild en ok de overwinnings-eer pruven wild. En dat verwiet leup uut op een burgeroorlog tussen Gilead en Efraim. Die stried is veural bekend wodden deurdat de Giledaieten et truukien hanteerden die Grutte Pier laeter overneumen het.
De Gileadieten bruukten daorveur et woord sjibbólet, liekas Grutte Pier bûter, brea en griene tsiis bruukte. Wi’j hebben lezen: “As een Efraïmiet, die vlochten wilde, de vraoge stelde of hi’j de rivier overstikken moch, dan vreugen ze him: “Kom ie uut Efraïm?” Dan zee hi’j vanzels van Nee! Mar dan vreugen ze: Zeg es sjibbólet! En as hi´j dan sibbólet zee, (zonder de sj-klaank dus) en et woord niet goed zee, dan grepen ze him en maekten ze him drekt dood.”
Sjibbólet was dus een soort van waachtwoord en et is zels een taelkundig begrip wodden in et woordeboek. Een sjibbólet is een test om beoordelen te kunnen of iene bi’j een bepaolde groep heurt of niet. Et Stellingwarver sjibbólet is vanzels “Et waeter klaetert tegen de glaezen dat et daevert.” Stellingwarvers staon niet mit et zwaord bi’j de gemientegreenzen om meensken die dit niet goed zeggen kunnen, van kaant te maeken, mar wi’j kun deur dit iene zinnegien vaeke wel goed vernemen of iene uut oonze streek komt of niet.

Heurt iene wel bi’j oonze groep? Dat is een vraoge die meensken al vlogge naor veuren brengen as zi’j aandere meensken moeten beoordielen. Iene die ni’j in een buurt wonen komt, wodt deur meensken die d’r al vule langer wonen op díé meniere bekeken. Soms kuj’ an de buterkaante al zien dat iene ‘vremd’ is. Iene die een aandere huudskleur het, die vaalt al vlogge op. Een twiede beoordieling is vaeke de tael die bruukt wodt. Een Limburger die hier wonen gaot, die vaalt deur de maande. “Dat is niet iene van oons!” wodt dan zegd. Datzelde gelt ok veur iene mit een aandere godsdienst, een andere poletieke veurkeur, aandere eetgewoonten, aandere meziek. As et oons-kent-oons in de warre schopt wodt deur iene van buten, dan ontstaot d’r een soorte van spanning en komt ok de vraoge: “Kan die ni’je him eins wel anpassen an oons systeem of niet?”
Dat is vanzels een arg negatieve benaodering. Et plaetst zoe’n ni’jkommer al vlogge in een isolement. Die moet him eerst zels mar es zien te bewiezen; en dan vaeke niet op een wieze waorop hi’j of zi’j him/heurzéls wezen kan, nee, himzels bewiezen kan die ni’je alliend mar doen, deur zien te laoten dat hi’j him an de groep anpassen kan. Disse benaodering kan tot kwaolike konsekweensies leiden. Et grootste veurbield is de stelling: Eigen volk eerst! Dat kan hiel onschuldig beginnen mit: ‘Die is niet van oons’, mar wat de extreme gevolgen wezen kiunnen van die uutspraoke, dat het de Twiede Wereldoorlog oons wel zien laoten.

Dan now naor et verhael uut Markus.
In et veurofgaonde het Jezus twaelf discipels uutkeuzen. Saemen mit heur drift hi’j boze geesten uut en geneest hi’j meensken. Mar daormit wodt hi’j et zwatte schaop in zien eigen femilie. Ze willen him oppakken, as et moet onder dwang, omdat hi’j neffens heur zien verstaand verleuren het. Dat kriej’ d’rvan aj’niet netties binnen de lijnties kleuren die de femilie veur jow uuttekend het; dat kriej’ aj’ ommegaon mit hoeren en tollenaoren; dat kriej’ aj’ een bevri’jdende bosschop brengen willen tegenover et zonuumde heil van et vaasteholen an dogma’s. Dan moej’ weer tot de odder roepen wodden.
Zien femilie konkledeerde dat Jezus niet meer an et eigen leven toekwam omreden hi’j him de hiele tied mit aandere meensken bemuuide. Mar wat zi’j niet zaggen, dat was dat Jezus hiermit een opdracht van de Iewige volbrocht, dat hi’j juust wél et eigen leven leidede zo hi’j dat zels graeg wol, en dat was: d’r liefdevol te wezen veur aandere meensken.
Niet alliend de femilie van Jezus benaoderde him zo, ok de schriftgeleerden vunnen dat ze tegen him optreden mossen. Zi’j weren ommes de huders van de joodse godsdienst en ze kregen deur dat Jezus een hiel eigen gezag kreeg onder de meensken. Hi’j wodde een soort autoriteit die macht uutstraolde. En die macht van Jezus, die schreven zi’j niet toe an God mar an satan. ‘Hi’j is bezeten deur Beëlzebul’, zeden ze.

Bi’j heur bin de eigen miening, et eigen geleuve en et eigen haandelen een soort van sjibbólet wodden, een meetlatte. Iene die ofwiekt van et gebrukelike, die heurt d’r niet bi’j. De schriftgeleerden en zels de femilie van Jezus bin d’r zo van overtuugd dat zi’j et zels bi’j et rechte aende hebben, dat alles dat daor van ofwiekt as niet-normaal beschouwd wodt. Ok Jezus dus. Zo daenken zi’j de naeme van heur religieuze groepering – en ok van de femilie – hoogholen te kunnen: weg mit die oproerkri’jer!!

Wat, gemeente, wat is oons eigen sjibbólet? Waor meten wi’j an of of aanderen d’r bi’j heuren meugen? Is dat een blaanke huudskleur, blond haor, blauwe ogen? Is et sjibbólet daj’ alliend holen meugen van iene van et aandere geslacht? Moej’ as christen eins CDA stemmen, of Christenunie misschien? Is oons sjibbólet oons karkgenootschop, of een bepaold lieteboek? Bestaot et uut een tal dogma’s die meensken onderschrieven moeten? Een bepaolde Biebeluutleg misschien? Mit aandere woorden: welke meensken wo’n deur oons as ab-normaal beschouwd? Wie wo’n deur oons buten oonze kring plaetst omdat ze aanders doen en aanders daenken as wi’j?

Jezus maekt et de schriftgeleerden dudelik dat hi’j now niet bepaold deur de duvel bezeten is. Het griept him juust hiel slim an dat ze niet deurhebben dat hi’j now juust wél de man is naor Gods hatte. Et dat ze him mit Beëlzebul vergelieken, dat erveert hi’j as een vluuk. Hi’j maekt heur dudelik dat zi’j zéls een onreine geest hebben, dat bi’j héúr de duvel uutdreven wodden moet. Nogal lelk zegt Jezus: “Ik wik et jim: die lastertael    praot tegen de heilige Geest, is schuldig an een iewig vergriep en krigt in d’r iewighied gien vergeving.” Wi’j zollen zeggen: dat is iewig zunde! En dit omreden zi’j zegd hadden : Hi’j is bezeten deur een onreine Geest.

Jezus zegt eins: De Geest van God en zien Riek bin groter as jim eigen klub, jim eigen karke en ok groter as jim eigen geleuve. Jim daenken vusen te bekrompen en gaon d’r van uut dat alliend jim et bi’j et goeie aende hebben, mar jim zitten d’r flink naost!

Et gedielte uut Markus eindigt d’r mit dat de femilie van Jezus dáór komt, waor hi’j op dat mement ok is. Zi’j blieven dan zéls buten staon. Binnen zegt een tal meensken dan tegen Jezus: “Jow moeke en jow bruurs staon buten en zuken jow.” De reaktie van Jezus is: “Wie bin mien moeke en mien bruurs?” En dan kikt hi’j de meensken om him henne es recht in de ogen en zegt: “Jím bin mien moeke en mien bruurs. Want elkeniene die de wil van God döt, díé is mien moeke en mien bruur en mien zuster!”

Disse uutspraoke-uut-et-hatte van Jezus, liekt veural een oproep om de greenzen van et wark van de Geest in disse wereld niet al te krap uut te meten. Bruurs, zusters, moekes, ie kun ze zomar overal tegenkommen as maoten in de stried tegen et kwaod. “Elkeniene die de wil van God döt….” Et gaot Jezus dus niet om et femilieverbaand op basis van et DNA. Et gaot ok niet om wie “Here, Here” roepen, zo zegt hi’j in Mattheus, nee, et gaot om elkeniene die de wil van God döt. Dát is et sjibbólet van Jezus. Niet een bepaolde geleufsovertuging, niet een bepaolde religie of karke, niet et karkebezuuk en de hoogte van de vri’jwillige bi’jdrege; nee, et sjibbólet van Jezus is: de wil van God doen. Iene die him daor an hoolt, die heurt bi’j de klub van Jezus, díé is zien, moeke, zien bruur  en zien zuster.

Elkeniene, gieniene uutzunderd dus, die de wil van God döt.
Mar wat is dat? Wie bepaolt dat? Hoe kuwwe weten wat God wil? D’r bin meensken die mienen dat d’r een blauwdrok is, een soorte van vaast plan, van wat de wil van God wezen zol. Dan zol et d’r om gaon dat wi’j d’r aachter kommen moeten wat Gods wil is om dat daornao in praktiek brengen te kunnen. Mar as et zo zit, dan wodt oonze vri’jhied wel hiel arg inparkt, tot iene keuzemeugelikhied, dat is dan om oons al of niet te holen an wat God veur oons bedocht het, of we dat now aorig vienen of niet. Mar, wat precies Gods wil is dat kán niet vaastelegd wodden want awwe dat doen dan maeken we openi’j een gemienschop waor meensken butensleuten wodden omreden ze naor oonze miening niet doen wat God wil.

D’r is ok, zo kwam ik argens tegen, d’r is ok een aandere benaodering. De wil van God is dat wi’j in vri’jhied leren aantwoorden op Gods liefde; en dawwe deur de keuzes – die we dus in vri’jhied maeken – vorm geven an oons persóónlike en gemienschoppelike leven. Daorbi’j kun Biebel, karke, tredisie en oons geweten helpen vanzels. Mar dan bestaot d’r dus gien blauwdrok waor wi’j oons an holen moeten. Binnen oonze persoonike, levende, relaosie mit God bepaolen wi’j dan zels wat die relaosie hier en now van oons vragt. Dát is de weg om keuzes in vri’jhied te maken. Dus niet: wat wil God? mar: hoe zal ik in vri’jhied reaeren op de liefde van God? De wil van God is dan niet een vaaststaond gegeven, mar een relaosiewoord, een relaosiebegrip.

En zoe’n persoonlike relaosie die iene het mit God, daor moe’n wi’j as butenstaonders niet tussen kommen. Et is ommes een persoonlike relaosie! Daoromme wodt Jezus ok zo lelk op de schriftgeleerden. Wie of wat gaf heur ommes et recht om te zeggen dat Jezus deur Beëlzebul bezeten was? Want vanuut zien eigen levende relaosie mit God aantwoordde Jezus in alle vri’jhied op de liefde van God en dee zo wat God van him en oons verwaacht, wat hi’j van oons ‘wil’. En as et d’r op ankomt, dan betekent dat ‘in vri’jhied liefhebben’ liekas God oons lief had het en nóg lief het. In vri’jhied liefde beaantwoorden mit liefde. De wil van God – dat is: vanuut vri’jhied liefdevol haandelen – dat zol van elkeniene et sjibbólet wezen moeten.

De wil van God is heilig, et is een wieze raod. Awwe daornaor leven, dán biwwe de bruur, zuster of moeke van Jezus. Dat gaot vule veerder as de gewone femiliegreenzen. En et gaot ok over karkegreensen henne en over godsdienstgreenzen. Et is ommes niet an oons om te oordielen over de relaosie die aanderen mit God hebben, hoe zi’j die vormgeven. Et sjibbólet moet wezen of zi’j in vri’jhied liefdevol haandelen. Want elkeniene – niet iene uutzunderd – die de wil van God döt, die is zien bruur en zien zuster en zien moeke!

(c) Jan Koops

======================================