Columns 2020

27 februari 2020

Onmachtige God

Vanwege onze aanstaande verhuizing versleepte ik een doos boeken waarop stond: Bonhoeffer. Zo’n veertig jaar geleden heb ik veel van en over hem gelezen. Momenteel, nu herdacht wordt dat hij 75 jaar geleden door de nazi’s werd opgehangen, is er volop aandacht voor deze Duitse theoloog die betrokken was bij de mislukte aanslag op Hitler op 20 juli 1944.
Een tekst die mij het sterkst is bijgebleven is die uit een brief van vier dagen vóór die aanslag, waarin hij aan zijn vriend Eberhard Bethge schrijft “dat we in de wereld moeten leven, etsi deus non daretur” (= alsof God niet bestaat). Dit zinnetje intrigeerde me toen al en het houdt me nog steeds bezig. Even verderop: “God laat zich uit de wereld terugdringen tot op het kruis, God is zwak en machteloos in de wereld en juist zo en alleen zo is Hij met ons en helpt Hij ons. (…) Het religieuze in de mensen verwijst hem in zijn nood naar Gods macht in de wereld. De bijbel verwijst de mens naar Gods onmacht en lijden.”
Ook schreef Bonhoeffer: “Je wordt geen christen  door religieus te handelen, maar door, levend in de wereld, te delen in Gods lijden.” In een gedicht had hij die gedachte ook al geuit: Een christen staat naast God in al zijn lijden.
Volgens Bonhoeffer is God niet machtig maar juist onmachtig. En velen maar denken dat Hij alles kan en alles bestuurt. Niet dus, volgens Bonhoeffer: “Onze verhouding tot God is een nieuw leven, gericht op het ‘er zijn voor anderen’, deelnemend aan het bestaan van Jezus.” God is voor Bonhoeffer niet het hoogste denkbare, machtigste, verhevenste wezen. Want zo’n wezen bestaat niet. Volgens hem kun je God alleen vinden in Jezus, de  Christus. Wellicht vind ik het mooiste citaat van Bonhoeffer nog: “Jezus roept ons niet tot een nieuwe religie, maar tot een nieuw leven in hem.”
In deze 40-dagentijd staan we stil bij het lijden van die Jezus aan het verkeerde, aan dat wat niét goed is in de wereld, en horen wij ons wat mij betreft te bezinnen op het lijden om ons heen.

2 januari 2020

De andere wang

Op de dag dat ik dit schrijf is bekendgemaakt dat de net 16 jaar geworden Roan overleed aan zijn steekwonden die hem in Drachten werden toegebracht. En in dezelfde periode waren er meer vergelijkbare incidenten.
Waardoor worden die veroorzaakt? Is het slechts een kwestie van alcohol en drugs, zoals me dat op een verjaardagsfeestje werd verzekerd? Ik denk het niet. De lontjes zijn tegenwoordig kort en de grenzen, van wat nog kan, worden snel overschreden; ook door mensen van wie je het niet verwacht. Een goedbedoelde actie van boeren escaleerde in vernielingen van het provinciehuis in Groningen en later tot spandoeken met walgelijke leuzen. Zeker, die daders waren enkelingen, maar de meeste incidenten worden door enkelingen verricht.
Het lijkt meer een kwestie van een toenemend gevoel van onbehagen. We zien andere mensen opkomen voor hun ‘rechten’, dus kunnen wij niet achterblijven; anders zijn we watjes. En dat terwijl we in een van de beste landen ter wereld leven.
Momenteel lees ik een boek waarin gesteld wordt dat er basaal twee emoties zijn: angst en liefde. Veel frustratie komt voort uit een vorm van angst: angst om een loser gevonden te worden, om minder te hebben dan de buurman, om in een lagere sociale klasse te zitten, om er niet bij te horen, om te falen, angst om…..
Dergelijke angsten zorgen er voor dat we ongelukkig zijn met het leven dat we leiden waardoor we ons gaan afzetten tegen anderen. Maar daar worden noch die anderen noch wijzelf gelukkig van. En natuurlijk: er is in ons land sprake van ongelijk verdeelde welvaart en natuurlijk mag je voor jezelf opkomen. Maar om dan een rode waas voor de ogen te krijgen?

De emotie die kan helpen is liefde. Des te meer liefde we geven en uitstralen, des te gelukkiger worden we zelf en des te minder weerstand ontmoeten we. De andere wang toekeren nadat je op de ene geslagen bent, het klinkt als zelfkastijding, maar met die Bijbeltekst is bedoeld dat je de liefelijke kant plaatst tegenover de gewelddadige kant. Demonstreren kan ook zonder vernielingen en een geschil kan uitgepraat worden zonder wapen. Liefde is sterker dan de haat.