Preek in et Stellingwarfs

Stell-vlag
Hier staot altied mien leste preek in et Stellingwarfs.

====================================



Else. 17 juni 2018

Jona 3: 10-4: 11  en Matteus 20:1-16

 

Zo now en dan is d’r in kraanten en op tillevisie ommedaenken veur et konsept: Basisinkommen, dat staot veur een gegarandeerd inkommen dat elke Nederlaander kriegen zol. De overhied zol et an elkeniene geven moeten zonder tegenprestaosie – een inkommen dat genog is om – zonder luxe – van leven te kunnen.

Onder dat konsept van een basisinkommen liggen een tal idenen. Idenen die zó uut et evangelie haeld wezen konnen. Ik nuum d’r een peer: Et eerste is vanzels et fundementele meenskerecht op leven; ommers, bi’j een basisinkommen kun rieken wel rieker wodden, mar aarme meensken niet aarmer; zi’j holen heur basisniveau. Ok is d’r et sociaole motief, naost bestrieding van de aarmoe moewe dan daenken an et tegengaon van en et geven van etiketten. Et etiket bi’jgelieks van trekkers van de steun of van voedselbaanken. Die wodden ja vaeke mit de nekke ankeken. En dan is d’r nog et idee van emancipaosie. Waoromme zollen vrouwluden minder verdienen moeten dan manluden? En waoromme zollen meensken die vri’jwilligerswark doen gien inkommen kriegen kunnen? Dan is ok nog et wegvalen van alle bureaucratische rompslomp, een belangrieke reden veur invoeren van et basisinkommen. Rompslomp van subsidies, belasting, toeslaegen en uutkerings. Et zol d’r allemaole een stok ienvooldiger op wodden.

Is et invoeren van zoe’n basisinkommen een ni’j en revolutionair idee? Hielemaole niet, de Wetenschoppelike Raod veur et Regeringsbeleid dee in 1985 al anbevelings et basisinkommen in te voeren. En in oonze geliekenis van vandaege liekt et d’r op dat ok Jezus dit veurstel 2000 jaor leden al daon het. In et kot komt de geliekenis ommes op et volgende daele: De arbeiders van et eerste ure bin alderminst gelokkig omreden ze et mit heur ofpraote loon niet meer warderen kunnen as ze heuren dat aanderen – die laeter kwammen – etzelde kriegen.

Awwe et over de geliekenis hebben willen, dan moewe ok de anleiding veur et verhael d’r even bi’j haelen. Vlak véúr disse geliekenis het Jezus de uutspraoke daon dat een rieke mar mit muuite et keuninkriek van de hemel ingaon kan. Petrus, hi’j weer, Petrus komt dan mit de vraoge: “Wi’j hebben alles aachter oons laoten en bin jow volgd; waor kun wi’j now naor uutkieken?” Mit aandere woorden: “Wi’j hebben oons best daon; en meer dan dat. Wi’j weren d’r al vlogge aachter dat jow belangriek binnen. Wi’j waren d’r al vanof et eerst ure bi’j. Wat kuwwe now eins weeromme verwaachten?” Op die vraoge: “Waor kun wi’j now naor uutkieken?” volgt dan de geliekenis over de warkers in de droevehof.

Et is een prachtig opbouwd verhael: In een opsomming wodt dudelik maekt dat de heer an vuuf keer toe naor de arbeidsmark gaot. Bizunder is dat hi’j alliend mit de eersten et dagloon ofpraot. En dat ‘dagloon’ dat moewe hier letterlik nemen: et is et loon om een dag van rondkommen te kunnen mit de huusholing. An de volgende groepen wodt alliend mar zegd dat et loon dat ze kriegen zullen ‘rechtveerdig’ is.

Dudelik is dat de arbeiders allemaole wel de hiele dag warken wollen; ze gongen letterlik naor de arbeids’mark’ op et centraole plein. En ok de laesten hullen heur daore – tot et sluten van de mark – de hiele dag beschikber op et plein om an et wark gaon te kunnen.

Waor we misschien nogal makkelik overhenne lezen is dat et de heer zéls is die de meensken optrommelt. Niet zien rentmeesters, de personeelsman, nee, de heer vint dat hi’j zels veraantwoordlik is veur zien droevehof. Dat splitst hi’j niet bi’j aanderen in de maege. En deur hoe hi’j et zels döt lat hi’j zien dat hi’j niet mit willekeur of naor eigen veurkeur meensken uutzuukt, mar dat hi’j annemt die him veur de droevehof beschikber stelt. Zels de meensken van et elfde ure, die bliekber deur gieniene wardeerd wodden, zi’j wo’n deur de heer zéls opreupen en an et wark zet.

En dan – zo tegen de aovend – komt et mement van de ofrekening. En dát döt de heer now juust niét zels. Dat lat hi’j now krekt over an de rentmeester. En de ienige opdracht die de rentmeester mitkrigt is dat hi’j bi’j et uutbetaelen van et loon mit de leaste arbeiders beginnen moet  en dus mit de eerste arbeiders as leste ofrekenen moet. Hieruut bliekt dat de laandheer de eerste arbeiders een lessien leren wil. Want as hi’j bi’j et uutbetaelen van et loon mit héur begonnen was, dan weren ze tevreden op huus an gaon;  dan hadden ze ommes niet weten dat de laetere arbeiders allemaole liekevule kriegen zollen as zi’jzels. Dan was d’r dus niet die konfrontaosie west tussen die eerste – de vrogge – arbeiders en de laandheer. Mar die laandheer stuurt juust an op die konfrontaosie. De konfrontaosie die Jezus, deur ‘t verhael te vertellen, zuukt mit Petrus.

En zónder dat de heer et d’r dudelik bi’j zegd het, keert de rentmeester an de laeste arbeiders een hiel dagloon uut. Disse rentmeester vuulde hiel goed an wat de heer wol dat hi’j doen zol. Disse rentmeester had him de rechtveerdigheid dus al eigen maekt. Mar….. bi’j de arbeiders van et eerste ure komt de klap hadde an. De mooie opbouw van dadde, zesde, negende en elfde ure – bi’j et ophaelen van de arbeiders – wodt bi’j et ofrekenen niet deurzet. Nee, hier wodt plompverleuren an de laeste arbeiders – in ién keer – etzelde loon uutkeerd as dat mit de eersten ofpraot was.
De eerste arbeiders daenken dan nog: “As de laesten al een hiel dagloon kriegen, dan wi’j toch zeker vule meer?!” Dit is in de geliekenis, die Jezus vertelt, de echo van de vraoge van Petrus “Wi’j hebben alles aachterlaoten en bin jow volgt.  Waor kun wi’j naor uutkieken?”

Jeloersighied komt hier naor boven, een nogal bekende reaktie. Vule meensken rekenen bi’jgelieks mit et loonstrokien van kollega’s. En wawwe ok nogal es heuren kunnen: Die butenlaanders die hier kommen, moe’n wi’j die onderholen? Asof wi’j d’r ok mar ien plakkien brood minder om eten. En hoe gaot et wel es bi’j arfenissen? Netaorissen weten et uut ervering: de iene arfgenaem gunt de aanders bi’jtieden de tillevisie niet of de theelepelties of de haanddoeken. Bezit hoolt meensken vaeke of van et warken in – en van et haandelen naor – et Keuninkriek van God. Geld en bezit nemen juust de méénsken in bezit. Want . . . ok van bezit kuj’ bezeten raeken. Et wodt as een ofgod diewe anbidden en die we niet kwiet willen.

Co Adriaanse, de bekende oold-voetbaltrainer, is hiel bekend wodden, niet alliend as trainer, mar ok as verrieker van de tael. Doe hi’j een keer – mit zien club AZ – verleuren hadde mit 1-5, zee hi’j “Ik viene niet dat de beste ploeg wunnen het. Aj’ de uutslag 1-5 zien, dan daenk ie dat warschienlik wel, mar dat is scorebodjournalistiek.”

Scorebodjournalistiek. Ik vun dat een prachtige uutdrokking, En ik daenke dat, as Adriaanse kommentaor geven moch op de geliekenis van de arbeiders in de droevehof, dat hi’j dan de holing van Petrus en de arbeiders van et eerste ure en misschien ok wel van Jona, dat hi’j die holing saemenvatten zol in ién ni’j woord. Adriaanse zol et dan hebben over ‘weegschaol-rechtveerdighied’.

Dat dee Jona ok; hi’j wol liever starven as veerder leven moeten mit de wetenschop, dat de genaodige, liefdevolle God níét haandelde neffens de rechtsprincipes van him, dus van Jona, zels. Ik kan mi’j de reaktie van die eerste arbeiders wel hiel goed veurstellen. Zi’j – en ok Petrus – zi’j uteren in héur protest ok oonze gevulens. Dit is toch niet eerlik? Is dit now de gerechtigheid en rechtveerdigheid die altied preekt wodt?

Mar in et Keuninkriek van God lopt et wel es vaeker wat aanders. Daor gaot et niet zoas in de gewone wereld gebrukelik is, nee daor gaot et vaeke krek even aanders. Jow vi’jaand – daor moej’ van holen; ie moe’n jow leven geven veur jow naoste; ie moe’n 70 keer 7 keer vergeven, enzoveerder. In dat Keuninkriek is d’r gien weegschaolrechtveerdighied; of et zol al wezen moeten de rechtveerdigheid van vrouwe Justitia zoas ze op de veurkaante van et litergieblattien staot. Zi’j is, mit de blienddoek veur, bliend veur staotus en anzien en zokswat. Zi’j liekt alliend op heur gevuul ofgaon te kunnen. Ok oonze berekende rechtveerdighied moet inruild wodden veur et gebaor van de gulhied van de Iewige.

De arbeiders van et eerste ure dochten dat et de heer alliend gong om een goed onderholen droevehof mit de meenste kosten. Mar de bedoeling van de heer gaot veerder. Die heer gaot et – as et d’r op an komt – om de meensken! En daorbi’j het hi’j bliekber et volgende in him ommegaon laoten: ‘As de lesten loon naor warken kriegen, naor et kottere warken dus, dan zollen ze mit de huusholing te min hebben om van rond te kommen.

Spietig genog missen de eerste arbeiders die solidariteit, omdaanks dat heur gien onrecht daon is; zi’j kommen zels niks tekot. En och, et is ienvooldig om in zoe’n reaktie te vervalen. “Ik heb niks tegen die meensken, mar waoromme moe’n ok zi’j…” “Ik wil niet an diskriminaosie doen, mar….” De heer uut oons verhael leert oons dawwe omdaenken moeten. Niet vanuut hoe wi’j tegen die aander ankieken, mar vanuut wat die aander neudig het om een meenskelik bestaon leiden te kunnen.

De arbeiders van et eerste ure, zi’j daenken wel te weten hoe de heer haandelen moeten zol; zi’j mienen him in heur buse te hebben. Dat zien we wel vaeker: meensken die precies weten hoe God over áánderen daenkt en oordielt; hoe God mit meensken ofrekenen zal. Mar Petrus en de arbeiders van et eerste ure – zi’j staon in heur hemd. Bi’j God gaot et ommes aanders, bi’j him gaot et omkeerd.

Jezus hoolt oons mit disse geliekenis een spiegel veur. “Zo de heer dee, zo meugen ok him doen in et locht van de Iewige.” De geliekenis leert oons dawwe d’r niet op uut wezen moeten op wat wi’j  een eerlike verdieling van middels vienen, mar dawwe warken moeten an een betere verdieling van die middels. Verdieling van geld, eten, kennis en macht – over de hiele wereld.
Disse periode praoten de grote wereldleiders onder aanderen over vrede. De geliekenis leert oons dat d’r pas echte vrede is as de starksten ok de zwakkeren wat gunnen, as de starkste schoolders ok de zwaorste lasten dregen willen. Vrede begint in huusholings daor meensken niet tegen mekeer uutspeuld wodden. Et begint op schoelen wao’j niet alliend op ciefers beoordield wodden. Vrede gebint in bedrieven, febrieken en zorginstellings waor niet de hoogte van et loon de belangriekste meetlatte is.

Jona, Petrus en de arbeiders van et eerste ure, zi’j gaon uut van de prestaosiemoraal, mit de weegschaole in de haand. Mar in et Keuninkriek van God bin gien rangen en staanden. Liekas in vule geliekenissen wo’n ok hier de laesten de eersten en is d’r ok hiere – zoas altied – Gods goedhied die bovenan staot En die goedhied van God, die maekt dat meensken heur staonde holen kunnen in disse wereld.

De laeste arbeiders hebben heur misschien al bi’j heur lot daelelegd: “Wi’j kommen weer niet an de bak vandaege! Hoe zal ik dan mien huusholing onderholen kunnen?” Mar as et d’r op an komt erveren ok zi’j: “Die voegels geft te eten, wi’j eten uut zien haand.” Deur et gulle gebaor van de heer  leven de leaste arbeiders letterlik weer hielemaole op!

Gister ston in de kraante dat meer as een miljoen Nederlaanders een inkommen hebben onder de aarmoedegreens, Krapan 300.000 kiender gruuien op in aarmoe. Zol dat rechtveerdig wezen? Moewe die meensken ok nog es een etikettien op de rogge plakken?
Hoe staot et mit oons? Hoe staon wi’j in et leven? Bin ok wi’j van die rentmeesters die de goedhied van heur heer naor buten toe uutdregen willen? Deur et op te nemen veur de zwakkeren in de maotschoppi’j? Deur et op te nemen veur meensken die monddood maekt wodden? Deur de goedhied van God niet op ‘n meenskelike weegschaole te leggen? Wi’j kun, as rentmeesters van de goeie liefdevolle God perberen al wat van zien Keuninkriek zien te laoten in disse wereld deur ri’j te geven van ‘et heil dat Hi’j geven wil, dat ni’j is altied weer.’

(c) Jan Koops
======================================

De volgende Stellingwarver dienst is – zo et now staot – op 28 jui 2019; dan in Else.